मलेसिया विशेष सम्झनाहरू [२०२६] Malaysia Memories 2026 !

नेपालले एसियाली आदिवासीका लागि एक्यवद्धता कोष (Indigenous Peoples of Asia Solidarity - IPAS Fund) को Regional Learning Exchange (७–१० अप्रिल २०२६, सबाह, मलेसिया) मा प्रतिनिधित्व गरेको थियो, जसको आयोजना PACOS Trust ले गरेको थियो, साथै अन्य १३ देशहरू पनि सहभागी थिए। यस प्रकारको पहिलो कार्यक्रममा संवादलाई कार्यमा रूपान्तरण गर्दै आदिवासी संस्थाहरूलाई सुदृढ बनाउने र विस्तारयोग्य, आदिवासी नेतृत्वमा आधारित वित्तीय संयन्त्रहरू विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको थियो। IPAS Fund को पहिलो क्षेत्रीय लर्निङ एक्सचेन्ज कार्यक्रममा सहभागी हुन नेपाल टोलीमा Country Steering Committee (CSC), Sectoral Committee (SC) का सदस्यहरूका साथै आदिवासी महिला, अपाङ्गता भएका व्यक्ति (PWD) र युवाहरूका प्रतिनिधिहरू समावेश थिए।

IPAS Fund ले आदीवासी समुदायहरुका लागि अनुदान, अनुदानका लागि छनोट र अनुदानको अवधारणा, प्रस्तावना तथा कार्यान्वयन अनुगमनका लागि जिम्मेवारी बाँडफाँड तथा अल्पसंख्यक, लोपोन्मुख र परम्परागत रुपमा बैदेशिक र आन्तरिक अनुदानमा पहुँच नभएका समुदायहरुको क्षमता अभिवृद्धि का लागि काम गर्दछ । हामी काठमाडौंबाट बेलुका ढिलो Batik Air मार्फत क्वालालम्पुरका लागि उडान भयौं। यो एउटा बजेट एयरलाइन हो जसले अत्यन्त आधारभूत सेवाहरू मात्र प्रदान गर्छ—निःशुल्क खाना वा पानी पनि उपलब्ध हुँदैन, अपग्रेडको विकल्प छैन, र जहाजमा केवल इकोनोमी सिटहरू मात्र छन्। हामी बिहानै क्वालालम्पुर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल (KLIA) मा अवतरण गर्यौं। समय भएकोले हामी छोटो शहर भ्रमणमा निस्कियौं। हामीले प्रसिद्ध Petronas Twin Towers अवलोकन गर्यौं र आसपासका क्षेत्रहरू, जस्तै KLCC पार्क, पर्यटक सूचना केन्द्र, किनमेल तथा सांस्कृतिक स्थलहरू घुम्यौं। क्वालालम्पुर शहर पुग्न हामीले KLIA Ekspres प्रयोग गर्यौं, जसले करिब ५६ किलोमिटर दूरी २८ मिनेटमै बिना रोकिने Rail यात्रा पूरा गरायो। यात्राका क्रममा पाम खेती, अर्ध-शहरी र शहरी दृश्यहरू देख्न पाइयो, जसले मलेसियाको विकासको झलक दियो। क्वालालम्पुरको मौसम सामान्यतया उष्णकटिबंधीय जलवायुका कारण तातो र आद्र हुन्छ। तर Kota Kinabalu (KK) मा भने समुद्री हावा र नजिकका पहाडका कारण मौसम केही सहज महसुस भयो। समग्रमा मलेसिया एक विकसित देश हो, जहाँ क्वालालम्पुर लगायतका शहरहरू दक्षिणपूर्व एशियाका आधुनिक शहरी केन्द्रहरूमध्ये पर्दछन्।

साँझ हामीले फेरि Batik Air मार्फत २.५ घण्टाको उडान गरेर Kota Kinabalu पुग्यौं, जहाँ यसपटक जहाजमा खाना उपलब्ध थियो। हामी Penampang स्थित Majulan Hotel (ITCC भित्र) मा बस्यौं, जुन ठूलो सपिङ कम्प्लेक्ससँग जोडिएको छ र Kota Kinabalu को केन्द्र र विमानस्थलबाट करिब १० मिनेट टाढा छ। Sabah को राजधानी Kota Kinabalu र Penampang दुबै सुन्दर छन्—शहरी विकाससँगै बलियो स्वदेशी सांस्कृतिक उपस्थिति देखिन्छ। यसको भौगोलिक बनावट र समुद्री वातावरणले मलाई केही हदसम्म Honolulu, Hawaii को सम्झना दिलायो। भोलिपल्ट बिहानै हामी पर्यटक भ्यानमार्फत PACOS Trust मा आयोजित लर्निङ एक्सचेन्ज कार्यक्रममा गयौं। PACOS Trust एक समुदायमा आधारित संस्था हो जसले आदिवासी नेतृत्व, स्थानीय शासन र दिगो जीविकोपार्जनमा काम गर्छ। उनीहरूको पहलमा कृषि फार्म, डेमो प्लट, युवा पुनर्स्थापना कार्यक्रम, साना व्यवसाय, वातावरण संरक्षण, खाद्य प्रशोधन, च्याउ खेती र मत्स्य पालन समावेश छन्। Learning Exchange Program / लर्निङ एक्सचेन्ज कार्यक्रम पहिलो दिन आदिवासी सांस्कृतिक उद्घाटन समारोहबाट सुरु भयो, जहाँ सहभागीहरूलाई आशिर्वाद स्वरूप पवित्र पानी छर्कियो। विभिन्न एशियाली देशहरूका प्रतिनिधिहरू सहभागी भएका यस कार्यक्रममा आदिवासी संगठनहरू, आदिवासी युवा समूह, महिला र अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू सहभागी थिए। कार्यक्रम अत्यन्त अन्तरक्रियात्मक थियो, जहाँ देशअनुसार अनुभव साटासाट, चुनौतीहरूको पहिचान र नयाँ प्राथमिकताहरू निर्धारण गरियो। भविष्यका रणनीतिक दिशाहरू पनि छलफल गरिए। IPAS Fund ले एशियाका आदिवासी समुदायका लागि विशेष वित्तीय संयन्त्रको रूपमा काम गर्दछ, जसले जलवायु र विकाससम्बन्धी वित्तमा पहुँचको समस्या समाधान गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

हामीले केही आधारभूत मलाय भाषाका शब्दहरू पनि सिक्यौं—जस्तै satu (एक), dua (दुई), selamat malam (शुभ साँझ), terima kasih (धन्यवाद), kopi (कफी), ayam goreng (फ्राइड चिकेन), gunung (पहाड) आदि। फिल्ड भ्रमण र मुख्य सिकाइहरू/Key Learning सबैभन्दा महत्वपूर्ण फिल्ड भ्रमण थियो, जहाँ सहभागीहरूलाई समूहमा विभाजन गरेर Sabah का आदिवासी समुदायहरूको सशक्तता अवलोकन गराइयो: - Tagal प्रणाली: समुदायमा आधारित नदी व्यवस्थापन प्रणाली, जहाँ माछा मार्ने कार्यलाई सामूहिक रूपमा नियमन गरिन्छ। - ऊर्जा र विकास मुद्दाहरू: वैकल्पिक ऊर्जा, जलविद्युत् र सौर्य ऊर्जा सम्बन्धी पहलहरू अवलोकन गरियो। - भूमि अधिकार संघर्ष: Borneo जंगलभित्रका आदिवासी समुदायहरूले आफ्नो पुर्खौली जमिनको अधिकारका लागि लडेर सफलता हासिल गरेका उदाहरणहरू हेर्न पाइयो। यो कार्यक्रमले विभिन्न क्षेत्रका आदिवासी संस्कृतिहरू साझा गर्ने मात्र नभई उनीहरूको आवाज, दृष्टिकोण र कथाहरूलाई पनि उजागर गर्ने अवसर प्रदान गर्यो। Location: Borneo संसारको तेस्रो ठूलो टापु हो, जहाँ प्राचीन उष्णकटिबंधीय वन पाइन्छ। यहाँ ओराङ्गुटान, हात्ती, बन्दर, चराहरू, छेपारो र गोहीजस्ता दुर्लभ जीवहरू पाइन्छन्। यो टापु मलेसिया, इन्डोनेसिया र ब्रुनेईबीच विभाजित छ। यहाँ Mount Kinabalu (४,००० मिटरभन्दा माथि) अवस्थित छ। Sabah का आदिवासी समुदायहरू Sabah दक्षिणपूर्व एशियाका सबैभन्दा विविध जातीय क्षेत्रमध्ये एक हो। यहाँ Kadazan-Dusun, Bajau, Murut लगायतका आदिवासी समुदायहरू बसोबास गर्छन्। उनीहरूको भाषा, संस्कृति र परम्परा फरक–फरक छन्।

थप अवलोकनहरू - धेरै व्यवसायहरू Sdn. Bhd. रूपमा दर्ता हुन्छन् (Private Limited Company) - कर (Service Tax- SST) ६% छ - खुद्रा कारोबारमा रकम प्रायः ५ सेनसम्म राउन्ड गरिन्छ - प्याकेजिङ शुल्क प्रायः लाग्छ - मलेसियामा गैरसरकारी र नागरिक समाज बलियो छ, विशेष गरी आदिवासी अधिकार र वातावरण संरक्षणमा ! It was a great learning expereince. Thanks, IPAS Fund, The Tenure Facility, PACOS Trust, RRI, & Ford Foundation. This is why we were in Sabah, Malaysia last month! Fore more information: https://www.youtube.com/watch?v=inv2o8h-cnw&t=74s https://ipasfund.org/ https://pacostrust.com/ Suresh Tamang, PhD June 19, 2026