मेरो जन्मस्थान र त्यहाँका तामाङहरुको इतिहाँस

आफ्नो थाकथलो र इतिहाँस सबैका लागि प्यारो हुन्छ । तामाङ रिमठिम, संस्कृति र संस्कारमा ब्यक्तिको पूख्र्यौली खोज्ने त्यस चलनलाई बाप्सा ठुङ्गसा भन्छन् । आफ्ना अग्रज पूर्खाहरुको उद्गम थलो र आवादी क्षेत्र खोज्ने यो प्रचलन अझै पनि कायम छ । उसबेलाको चलन अनुसार कसको नाममा जग्गा जमिन दर्ता भएको थियो, त्यसबाट पनि कतिपय स्थान विशेषमा को बस्दथे भन्ने कुराको अनुमान गर्न सकिन्छ ।
 
मेरो गाउँका कतिपय जग्गाहरु कोहि बाहुन दर्ता, कोहि माझी र कुमाल दर्ता छन् । अन्य कति मगर र तामाङहरुको नाममा रहेको छ । केहि बागदल रानाको नाममा भएकोले रानावारी र रानाखोरिया भएका छन् । अन्य धेरैजसो तामाङहरुको नाममा दर्ता भएका रहेछन् । म जन्मेको संखुवासभाको तुम्लिङटार सिरान वैधगाउँ र यस वरपरका केहि ठाउँहरुको नाम संग पनि हामी तामाङका पूर्खाहको साइनो रहेको पुष्टि गर्ने केहि तथ्यहरु यहाँ पस्केकोछु ।

१. हाम्रो गाउँमाथि मुर्मीछाप भन्ने ठाउँ छ, जहाँ रहेका ठूला फाँटबारीहरु आज पनि हाम्रौ गाउँका तामाङहरुको स्वामित्वमा नै रहेको छ ।
२. भोटेबारी नामको जग्गा अझै छ । संगै भोटेखोल्सा भन्ने सानो निरन्तर पानी नबग्ने तर बर्खे भेल बग्ने खोल्सा पनि छ ।
३. हाम्रो अधिकांश जग्गा जमिनहरुका कागजातमा झाँक्री भोटे दर्ता उल्लेख छ, जो हाम्रो पूर्खा (जिजुबाजे) थिए ।
३. अरु कति जमिनहरु सुझाव मुर्मी दर्ता हाल काल्दन परिवारहरुको स्वामित्वमा रहेको छ । त्यस्तै इन्द्रमान जजमान दर्ता अहिले भएको जग्गा पनि आज उनकै सन्तान लप्टन योन्जानको परिवारले भोगचलन गरिराखेका छन् ।
४. त्यस्तै, अरुण नदि पारी पटि भोजपुर जिल्लामा पनि तामाङहरु बसेकोले अनुमान गर्न सकिन्छ । भोटेटार र मठेटार जुन तामाङ भाषामा भटमास लाई मठे भनिन्छ र धेरै मठे फल्ने पारिलो र चाक्लो जमिनको नाम मठेटार रहेको देखिन्छ ।
५. खाँदवारी भन्दा अलि माथी पांमाको शिरमा भोटेबास भन्ने गाउँ अहिले पनि छ । तर त्यहाँ हाल शेर्पा जातीको बसोबाश देखिन्छ ।

हाम्रो गाउँ नजिकै रहेका यी केहि स्थानहरुले हामी त्यस ठाउँका आदीवासी हौ भन्ने प्रमाणहरु बोल्छन् । त्यसभन्दा पनि अगाडीतर्फ खोजी गर्दा हाम्रो पूर्खा काभ्रेको भुम्लूबाट बसाइ सर्दै पाँचथरको हाङलालुङ गएको रे भन्ने कुरा अग्रजहरु बताउनुहुन्छ । त्यहाँ २ पुस्ता जति बसेपछि हालको अरुण नदितिरको समथर जमिन खोज्दै आई बसेको भन्ने मौखिक भनाइ रहेको छ । हाल सम्मको खोज, छलफल र अध्ययनबाट हाम्रा बाजे, बराजु, आखे म्हेमेहरुको बारेमा यो मात्र भन्न सकिन्छ । यसमा थप जानकारी र सूचनाका लागि अनुरोध छ ।

अन्तमा, हिजो तामाङहरुलाई मुर्मी र भोटे भनी बोलाउने गरेको थियो । त्यसमा मन दुखाउने कुरा पनि भएन तर हेलाको भावले बोलाउनु भने राम्रो होइन । काठमाण्डौं वरिपरि अर्थात ताम्सालिङ क्षेत्रका जिल्लाहरुमा अधिकांश तामाङहरुको बस्ति आज पनि छ । सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा पर्ने भोटेकोशी नदि र भोटेचौर र भोटेनाम्लाङ भन्ने ठूला तामाङ गाउँहरु, वलियो अर्थमा भोटे कुकुर र भोटेताल्चा पनि हाम्रो सीप र सामार्थको विम्ब हो भन्ने लाग्छ ।